Sesións 1 e 2: Titoría, 'lifeskills', atención á diversidade, AICLE e auxiliares de conversa

Ola, docentes en formación!

Hoxe imos falar dos temas tratados nas primeiras dúas sesións que impartiu a profesora Úrsula Kirsten Torrado. Estes se poden englobar en tres grandes bloques: a titoría e as habilidades para a vida; as medidas de atención á diversidade e, dentro destas, as actividades máis efectivas para o alumnado PMAR ('Programa de Mellora da Aprendizaxe e do Rendemento') e, por último pero non por iso menos importante, as/os auxiliares de conversa e os programas AICLE ('Aprendizaxe Integrada de Contidos e Linguas Estranxeiras'). Xa vedes que son temas extensos dos que se podería falar largo e tendido, así que tentarei ser sintética para que quededes cunha idea de conxunto.

Comecemos pois, pola titoría. Teño que dicir que as funcións titoriais me resultan moi atractivas, xa que creo que teñen moi presente a educación integral. En primeiro lugar, porque pretenden vincular a experiencia escolar co que acontece máis aló do recinto e, sobre todo, porque non se centran só na adquisición de coñecementos (que tamén), senón que teñen unha visión holística do desenvolvemento do alumnado en tanto que persoas con necesidades psicosociais que hai que traballar para que poidan ter relaciones intra e interpersoais sas. Por iso nestas sesións de titoría se desenvolverán actividades destinadas a mellorar as súas 'lifeskills' ou hablididades para a vida. Actividades que, dende un punto de vista loxístico, cómpre consultar coa persoa orientadora antes das pór en práctica. Houbo un par de cuestión que me chamaron a atención. Por unha banda, alegroume saber que a educación sexual que se imparte durante as horas de titoría non parte dunha visión patoloxizante, senón que é unha educación afectivo-sexual, na que se trata tamén, polo tanto, o compoñente emocional. Se queredes formarvos máis neste eido, recoméndovos a lectura da catedrática de filosofía e ex-profesora de secundaria Mercedes Oliveira Malvar, viguesa que é un referente en educación afectivo-sexual con perspectiva de xénero a nivel nacional e que ten publicado libros tal que La educación sentimental: una propuesta para adolescentes. Por outra banda, aínda que nesta mesma liña, tamén vimos que é tan importante saber manter relacións interpersoais como o é saber rematalas cando estas nos prexudican. A este respecto, e en referencia ás relacións amorosas na adolescencia, recomendo a lectura da socióloga Carmen Ruiz Repullo.

Se temos en conta que as temáticas que se teñen que abordar nestas horas de titoría son de carácter sensible, non adoita ser recomendable facelo en lingua estranxeira, agás en situacións moi puntuais; a saber: se o alumnado e os titore/as legais están de acordo, se o alumnado ten un nivel alto de LE e se a inspección /administración dá o seu visto bo. Isto non quere dicir que teñamos que desistir de tratar temáticas vinculadas á LE neste espazo: pódese facer, sempre que estean ben integradas nos contidos pertinentes durante a hora de titoría. Para que vos fagades unha idea de como se poderían incorporar, déixovos aquí a actividade titorial que elaborei xunto coa miña compañeira Joana Costas Domínguez, na que pretendemos potenciar o coñecemento da política do actual presidente estadounidense para cos migrantes sud e centraoamericanas/os da 'caravana de migrantes'. 

Volvamos pois centrarnos nas habilidades, esta vez si, de corte máis académico. Que é a diversidade e como podemos abordala na aula de LE? O primeiro que debemos ter en conta é que a diversidade é un feito incontrovertible nas nosas aulas: cada persoa aprende dun xeito diferente e ten máis ou menos habilidades en distintas áreas, tal é como postula a teoría das intelixencias múltiples de Garner. Ademais, no eido educativo identificase un colectivo amplo denominado ACNEAE (alumnado con necesidades específicas de apoio educativo), que á súa vez inclúe outros colectivos, como o ACNEE (alumnado con necesidades educativas especiais), o alumnado con dificultades específicas de aprendizaxe, o ACNEAE por condicións persoais ou historia escolar, o alumnado de incorporación tardía no sistema educativo, o alumnado con altas capacidades intelectuais e o alumnado con TDAH (trastorno por déficit de atención e hiperactividade). Unha vez admitimos que a diversidade será parte consubstancial da nosa práctica docente: como podemos facer para atender á esta e que todas/os os estudantes poidan acceder ao contido en igualdade de condicións? Pois ben, dependendo do tipo de estratexias e programas que poñamos en práctica, podemos levar a cabo medidas ordinarias ou extraordinarias para flexibilizar as aprendizaxes. Iso si, as segundas sempre deben ir precedidas das primeiras, posto que implican modificacións significativas do currículo. Tamén existen programas de atención á diversidade a nivel colectivo, como pode ser a FPB (formación profesional básica), destinada a que o alumnado poida seguir formándose no eido profesional sen ter que obter o título da ESO. Outro programa para estudantado que si queira optar a obter o título sería o PMAR, que permitiría flexibilizar segundo ou/e terceiro da ESO. Neste caso, o profesorado de LE impartiría un dos tres ámbitos nos que se subdividen estes estudos: o de linguas estranxeiras. É importante ter en conta que a maneira de impartir a materia pode variar con respecto á do grupo ordinario, xa que as actividades terían que ser adaptadas: reducindo o número de palabras de vocabulario, empregando cores para facilitar o reordenamento das frases na orde sintáctica correcta... Hai editoriais que xa teñen manuais ou workbooks específicos de 'reforzo'. Por exemplo, o libro Essential Practice, da editorial Oxford, complementa aos libros de texto ordinarios Spectrum e Mosaic, da mesma editorial. 

Por último, gustaríame determe en varios temas que nos incumben moi directamente a nós como futuros/as docentes de LE: os programas existentes para o fomento das linguas estranxeiras, os auxiliares de conversa e os programas AICLE. Os programas para a mellora e perfeccionamento de linguas estranxeiras son moi variados e, como podedes ver nesta ligazón, van dirixidos a un público moi amplo, que comprende tanto ao alumnado, coma ao profesorado (como xa comentabamos nesta entrada), ou a determinados centros (plurilingües e EOIs) ou seccións (bilingües). Estes son centros nos que se imparte a metodoloxía AICLE nunha ou varias materias, como sería o caso do centro concertado do que vos falei na miña presentación. Como en calquera outra materia, no dominio cognitivo as materias AICLE se rexen pola mesma progresión de aprendizaxe que teorizaron Bloom e –posteriormente– Anderson, e que vai das habilidades cognitivas de orde inferior (LOTS, polas súas siglas en inglés) cara as habilidades cognitivas de orde superior (HOTS). En calquera caso, o obxectivo destas clases é traballar estes 5 C: o contido, a comunicación, as competencias, a comunidade e a cognición. 

Precisamente nestes centros plurilingües ou seccións bilingües é onde máis posibilidades teremos de atopar ás/aos auxiliares de conversa, xa que teñen prioridade sobre outros centros que non se centran tanto no emprego das LE. Esta persoa conta cunha serie de responsabilidades no centro, pero terá que exercer as súas funcións guiada e acompañada polo docente da materia. Déixovos á dereita unha ilustración, feita por min a partir do contido impartido na aula, coas tarefas destas persoas. Amais, a título ilustrativo de como se poderían tratar as 5 competencias nunha clase AICLE e como esta se vería enriquecida pola presencia dun/ha auxiliar de conversa, a miña compañeira Joana Costas Domínguez e mais eu deseñamos esta clase, que está encadrada nun ciclo superior de FP de dirección de servizos de restauración. Hai moita comida polo medio, así que esperamos que vos aproveite...

Como conclusión, a pesar da cantidade de contido impartido, estas sesións foron particularmente dinámicas. Persoalmente, considero que, en tanto que futuras docentes de linguas estranxeiras e titoras, é clave que saibamos como apoiar ao noso alumnado, en toda a súa diversidade, tanto a nivel cognitivo como psicosocial. En caso de non saber como facelo, non debemos esquecer que contamos co apoio do orientador do centro. Por outra banda, cómpre que sexamos conscientes dos recursos institucionais dos que posiblemente dispoñamos para poder dinamizar as nosas aulas (como poden ser as auxiliares de conversa) e das peculiaridades que supón impartir unha materia a través da metodoloxía CLIL. Non desesperemos: practice makes perfect, non si? Agora só queda aplicar o aprendido...